تمیز کردن چدن گاز و شعله ها؛ 7 ترفند فوری برطرف چربی های کهنه - مجله سفرنامه پاریس

بر پایه راهنماهای تخصصی نظافت خانگی در نشریات برجسته نظیر The Spruce و Good Housekeeping، چدن های اجاق گاز به علت ساختار متخلخل و قرار گرفتن مداوم در معرض حرارت مستقیم و قطرات روغن داغ، سخت ترین سطوح آشپزخانه برای تمیزکاری هستند. همان طور که در روش های خانگی برای از بین بردن لکه چربی از لباس و ترفندهای کاربردی تمیز کردن مبل پارچه ای در منزل اشاره شد، استفاده از واکنش های شیمیایی ایمن و طبیعی، بدون ایجاد گازهای سمی شیمیایی، برترین راه چاره برای درخشش دائمی لوازم منزل است.

چرا چدن های گاز سیاه و چرب می شوند؟ شناخت ماهیت چربی پلیمریزه

هنگامی که روغن خوراکی در زمان سرخ کردن روی میله های چدنی پاشیده می شود و بارها تحت حرارت بالای شعله قرار می گیرد، فرآیندی به نام پلیمریزاسیون چربی رخ می دهد. طی این پدیده، مولکول های چربی به هم متصل شده و یک پوشش پلاستیک مانند، خشک و بسیار سخت تشکیل می دهند که با شستشوی معمولی با اسکاچ و مایع ظرفشویی هرگز پاک نمی شود. برای شکستن این پیوند پلیمری، نیازمند عوامل چربی زدای قلیایی (مانند جوش شیرین یا صابون لباسشویی) یا اسیدهای ملایم طبیعی (مانند سرکه سفید) هستیم.

علاوه بر این، چدن فلزی متخلخل و زبر است و اگر لایه روغنی روی آن تمیز نشود، گرد و غبار، ذرات ادویه و دوده شعله در منافذ ریز آن رسوب نموده و لایه ای سنگی به نام کربنیزه شدن پدید می آورند. پاک کردن این لایه بدون خراشیدن لعاب، نیازمند صبوری و تکنیک های خیساندن مرحله ای است.

7 ترفند فوق العاده و فوری برای تمیز کردن چدن گاز

1. روش جادویی خمیر جوش شیرین و مایع ظرفشویی (ایمن ترین روش خانگی)

این ترکیب طلایی هیچ بوی تندی ندارد و به لعاب چدن هیچ آسیبی نمی زند:

• نصف پیمانه جوش شیرین را با 2 قاشق غذاخوری مایع ظرفشویی چربی زدا و کمی آب ولرم مخلوط کنید تا خمیری غلیظ مانند خمیردندان به دست آید.
• خمیر را به یاری یک مسواک کهنه یا قلم مو روی تمامی بخش های چدن بمالید.
• اجازه دهید خمیر به مدت 30 تا 45 دقیقه روی چدن ها استراحت کند تا پیوند چربی ها شل شود.
• سپس با یک اسکاچ زبر غیرفلزی یا برس نایلونی و آب داغ، چربی ها را به آسانی جدا نموده و آبکشی کنید.

2. روش بخار در کیسه پلاستیکی (برای چربی های چندساله و سنگین)

اگر سال هاست چدن های گاز شما تمیز نشده و لایه های کربنی ضخیم بسته است، ترفند کیسه دربسته معجزه می نماید. چدن ها را داخل یک کیسه زباله ضخیم یا کیسه زیپ دار بزرگ بگذارید. حدود یک چهارم لیوان محلول آمونیاک رقیق خانگی یا ترکیب قوی سرکه سفید و صابون رنده شده به داخل کیسه بریزید و درِ آن را محکم گره بزنید. نیازی نیست چدن ها در مایع غرق شوند؛ بخار محبوس شده در کیسه طی یک شب تا صبح، سخت ترین چربی ها را مایع می نماید. روز بعد چدن ها را خارج نموده و به راحتی با آب داغ بشویید.

هشدار بسیار مهم ایمنی:

در صورت استفاده از آمونیاک، حتماً این کار را در فضای باز یا تراس با دستکش و ماسک انجام دهید و هرگز آمونیاک را با وایتکس یا سفیدنماینده مخلوط نکنید، زیرا گاز کلرامین فوق العاده سمی و خطرناک فراوری می نماید.

3. حمام آب جوش و جوش شیرین در سینک یا تشت بزرگ

یک تشت بزرگ یا وان حمام را با آب جوش پر کنید. 1 پیمانه جوش شیرین و نصف پیمانه سرکه سفید به آن اضافه کنید. چدن ها را کاملاً در آب داغ غوطه ور سازید و بگذارید 1 ساعت در آب بماند. حرارت آب جوش چربی های مومیایی شده را ذوب نموده و جوش شیرین آنها را معلق می سازد.

4. پاکسازی سرشعله های برنجی و آلومینیومی با آبلیمو و صابون

سرشعله های کوچک گازی اغلب از جنس آلومینیوم یا برنج هستند و نباید آنها را در مواد بسیار قلیایی قوی قرار داد؛ زیرا کدر و سیاه می شوند. برترین فرمول برای برق انداختن سرشعله ها، جوشاندن آنها در یک قابلمه کهنه حاوی آب، 2 قاشق آبلیمو طبیعی و کمی صابون رنده شده مراغه به مدت 10 دقیقه است. پس از جوشیدن، سرشعله ها همچون روز اول درخشان و طلایی می شوند.

5. برطرف انسداد سوراخ های گاز با سوزن یا خلال دندان

چربی های ریخته شده اغلب مجراهای خروج گاز را مسدود می نمایند که باعث شعله زرد، دودزدگی ظروف و کاهش حرارت گاز می شود. پس از شستشوی مشعل ها، با یک خلال دندان چوبی یا سوزن نازک، تمامی سوراخ های خروجی گاز را آنالیز و مجاری مسدود را پاکسازی کنید.

6. محلول سرکه سفید و روغن مایع برای جلا و محافظت لعاب

پس از شستشو و خشک شدن کامل چدن ها، یک دستمال نخی را به چند قطره روغن نباتی خوراکی آغشته نموده و خیلی نازک روی میله های چدنی بکشید. این کار باعث ایجاد یک لایه محافظتی نچسب (Seasoning) می شود که مانع از چسبیدن چربی های پخت وپز بعدی خواهد شد، درست همان مزیتی که در نگهداری کتری در روش های از بین بردن رسوب کتری و سماور برای جلوگیری از خوردگی به کار گرفته می شود.

7. تمیز کردن صفحه استیل یا شیشه ای زیر شعله ها با الکل و آب

پس از برداشتن چدن ها، صفحه گاز را نباید با سیم ظرفشویی خراش دهید. ترکیب مساوی الکل سفید و آب ولرم با 2 قطره مایع ظرفشویی، لکه های چربی روی استیل یا شیشه را بدون جا گذاشتن هیچ گونه ردی پاک و فوق العاده درخشان می نماید.

جدول مقایسه ای روش های تمیز کردن چدن گاز بر اساس نوع لکه

برای انتخاب برترین روش متناسب با مقدار چربی اجاق گاز خود، از جدول کاربردی زیر بهره ببرید:

خطاهای رایج در نظافت چدن گاز که به دستگاه آسیب می زند

بسیاری از افراد در کوشش برای از بین بردن چربی ها، اشتباهاتی مرتکب می شوند که خسارات جبران ناپذیری به گاز وارد می نماید:

• استفاده از اسیدهای لوله بازکن (چنته): لوله بازکن ها موادی به شدت خورنده هستند که لعاب محافظ چدن را حل نموده و فلز زیرین را متخلخل، سفیدک زده و مستعد زنگ زدگی ابدی می نمایند.
• تراشیدن با چاقو یا سیم فلزی زبر: خراشیدن سطح چدن، خط و خش های میکروسکوپی ایجاد می نماید که در دفعات بعدی پخت وپز، چربی ها عمیق تر در این شیارها نفوذ نموده و پاک کردنشان ناممکن می شود.
• ریختن آب سرد روی چدن داغ: چدن فلزی شنماینده است و در اثر شوک حرارتی ناگهانی (Thermal Shock) ترک خورده یا تاب برمی دارد و دیگر روی گاز تراز قرار نمی گیرد. همواره اجازه دهید چدن ها کاملاً خنک شوند.
• نفوذ رطوبت به ترموکوپل و فندک: هنگام تمیزکاری صفحه گاز، مراقب باشید مایعات وارد محفظه زیر سرشعله ها و سنسور ترموکوپل نشوند، زیرا مانع از جرقه زدن فندک و قطع اتوماتیک گاز خواهد شد.

پرسش های متداول درباره تمیز کردن چدن گاز و مشعل ها

1. اگر چدن گاز در اثر مواد شیمیایی سفیدک زد، چگونه آن را ترمیم کنیم؟

سفیدک زدن نشانه از بین رفتن روکش روغنی چدن است. برای احیای آن، چدن را کاملاً خشک کنید، تمام سطح آن را با یک لایه بسیار نازک روغن بزرک یا روغن خوراکی بپوشانید و به مدت 1 ساعت در فر با دمای 200 درجه سانتی گراد قرار دهید. این فرآیند سیزنینگ (Seasoning)، لایه پلیمری سیاه و مقاومی بازفراوری می نماید.

2. آیا می توان چدن گاز را در ماشین ظرفشویی شست؟

اکیداً توصیه نمی شود. قرص های ماشین ظرفشویی به شدت قلیایی هستند و چدن را کدر، خاکستری و زبر می نمایند. شستشوی دستی با آب گرم و جوش شیرین برترین و مطمئن ترین روش است.

3. چرا شعله گاز پس از شستشوی مشعل ها زرد یا نارنجی می سوزد؟

شعله زرد یا نارنجی نشانه وجود آب یا کف صابون در سوراخ های مشعل است که مانع از ترکیب مناسب اکسیژن و گاز شهری می شود. سرشعله ها را روی یک پارچه وارونه بگذارید یا با سشوار خشک کنید تا شعله دوباره کاملاً آبی و پرحرارت بسوزد.

4. برترین روش برای زدودن بوی سوختگی چربی از آشپزخانه چیست؟

پس از اتمام تمیزکاری گاز، یک قابلمه کوچک آب را همراه با چند تکه چوب دارچین، پوست پرتقال و چند قطره سرکه سفید روی شعله ملایم بجوشانید. بخار معطر این معجون، تمامی بوهای نامطبوع چربی سوخته را در عرض نیم ساعت خنثی می نماید.

5. چدن گاز را هر چند وقت یک بار باید اساسی تمیز کرد؟

پاک کردن روزانه با دستمال مرطوب پس از خنک شدن گاز مانع از انباشت چربی می شود. اما شستشوی اساسی با جوش شیرین و آب داغ بهتر است هر 2 تا 3 هفته یک بار انجام شود تا نیازی به استفاده از روش های خشن و طولانی نباشد.

نکته مهم: هرگز چدن گاز را در ماشین ظرفشویی قرار ندهید!

قرص های ماشین ظرفشویی حاوی نمک های سوزاننده و مواد قلیایی بسیار تهاجمی هستند. شستشوی چدن در ماشین ظرفشویی باعث سفیدک زدن، از بین رفتن لعاب، زنگ زدگی سریع و زبر شدن سطح چدن می شود.

ترفند طلایی: پیشگیری با اسپری هفتگی

یک بطری اسپری حاوی ترکیب یک پیمانه آب ولرم، یک قاشق غذاخوری جوش شیرین و چند قطره مایع ظرفشویی در کابینت داشته باشید. اگر هر شب پس از انتها پخت و پز و در حالی که گاز هنوز کمی گرم است این محلول را اسپری نموده و با دستمال بکشید، چدن ها هرگز چربی سخت به خود نخواهند گرفت.

بیشتر بدانید؛ اهمیت تهویه در آشپزخانه:

بخارات چربی حاصل از سرخ کردن در صورت نبود تهویه مناسب هود، نه تنها روی چدن گاز بلکه روی کابینت ها، پرده ها و دیوارهای آشپزخانه لایه ای چسبناک تشکیل می دهند. روشن کردن هود 5 دقیقه پیش از آغاز سرخ کردن، نشست چربی را تا 70 درصد کاهش می دهد.

نکات انتهای و جمع بندی کاربردی

تمیز کردن چدن گاز کاری طاقت فرسا نیست؛ به شرط آنکه به جای نیروی بازو و سیم کشی های آسیب رسان، از شیمی تمیزکاری خانگی بهره ببرید. با یاری خمیر جوش شیرین، بخار سرکه و صابون، در کمتر از یک ساعت اجاق گاز شما جلوه ای کاملاً نو، براق و پاکیزه به خود خواهد گرفت و شعله های آبی و یکنواخت به آشپزخانه شما بازمی شود.